Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Χρύσανθος Λαζαρίδης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Χρύσανθος Λαζαρίδης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 6 Μαρτίου 2010

Το σύστημα ΠΑΣΟΚ καταρρέει

Του Χρύσανθου Λαζαρίδη

Το 1981, όταν πρωτοήλθε το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία δεν περιορίστηκε στην απλή διαχείριση. Προσπάθησε να θέσει τις βάσεις μιας μακροχρόνιας καθεστωτικής επιβολής. Ώστε όταν κυβερνά να είναι ανεμπόδιστο, κι όταν βρίσκεται στην αντιπολίτευση να μην αφήνει το αντίπαλο κόμμα να κυβερνήσει. Έτσι ώστε η Νέα Δημοκρατία – το αντίπαλο κόμμα – να περιορίζεται απλώς στο ρόλο μιας «βραχυχρόνιας κυβερνητικής παρένθεσης». Ίσα – ίσα για να μπορεί το ΠΑΣΟΚ να αυτό-εκκαθαριστεί και να επιστρέψει σύντομα δριμύτερο στην εξουσία…

Η στρατηγική αυτή στηρίχθηκε σε πέντε πυλώνες:

Πρώτον στους αγρότες, οι οποίοι τότε πλησίαζαν το 30% του ενεργού πληθυσμού. Το ΠΑΣΟΚ μετέτρεψε τους υποτυπώδεις παραγωγικούς συνεταιρισμούς που προϋπήρχαν σε πρότυπα καταναλωτικών συνεταιρισμών που διένειμαν επιδοτήσεις.

Βαθμιαία οι αγρότες «εθίστηκαν» στις επιδοτήσεις που έπαιρναν από τη Ευρωπαϊκά ταμεία. Σε συνδυασμό και με τα ΜΟΠ (Μεσογειακά Ενοποιημένα Προγράμματα) που τότε «απέσπασε» ο Ανδρέας Παπανδρέου, στην ελληνική περιφέρεια έρευσε χρήμα ως τότε πρωτόγνωρο. Οι τοπικές κοινωνίες έμαθαν κι αυτές στο εύκολο χρήμα, αναβαθμίστηκε ο τρόπος ζωής τους, αλλά όχι η παραγωγική βάση τους. Το καταναλωτικό τους επίπεδο εκτινάχθηκε, ενώ η ανταγωνιστικότητά τους κινήθηκε ακριβώς αντίθετα: σταθερά αποδυναμώθηκε. Αρχιτέκτονας αυτού του «εκσυγχρονισμού», ο τότε υπουργός Γεωργίας και μετέπειτα Πρωθυπουργός, Κώστας Σημίτης.

Δεύτερον, το ΠΑΣΟΚ στηρίχθηκε στους λεγόμενους «μικρομεσαίους», δηλαδή τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ο αριθμός των οποίων πολλαπλασιάστηκε. Αλλά δεν βελτιώθηκαν οι συνθήκες ανταγωνισμού. Έτσι δημιουργήθηκε το φαινόμενο του «πολύ-εμπορισμού»: άνοιγαν πολλά «μαγαζάκια», αλλά ακόμα και τα πιο επιτυχή εξ αυτών ήταν κατά κανόνα βραχύβια. Επίσης, δε δημιουργήθηκαν συνθήκες ανάδειξης νέας επιχειρηματικής τάξης μέσα από την αγορά. Αναδείχθηκαν πολλές νέες επιχειρήσεις δια της συμμετοχής σε κρατικές προμήθειες. Οι μικρομεσαίοι έγιναν έμμεσα κρατικοδίαιτοι και οι πιο επιτυχείς εξ αυτών έπαψαν να είναι «μικρομεσαίοι», γιγαντώθηκαν κι έγιναν άμεσα κρατικοδίαιτοι. Τελικώς η ίδια η «επιχειρηματικότητα» στην Ελλάδα έγινε κρατικοδίαιτη.

Τρίτον, το ΠΑΣΟΚ στηρίχθηκε στην δημοσιοϋπαλληλία, την οποία διόγκωσε: Με αθρόες προσλήψεις, με γιγαντισμό των ΔΕΚΟ, με μετατροπή πολλών ιδιωτικών επιχειρήσεων σε «προβληματικές» που κρατικοποιήθηκαν, και αργότερα με τη διάχυση των «δημοτικών επιχειρήσεων». Αυτές μετέφεραν τη δημοσιοϋπαλληλία στην περιφέρεια, κι άρχισαν να «απορροφούν» πρώην αγροτικούς πληθυσμούς που εγκατέλειπαν την γη ή έβρισκαν «παράλληλη απασχόληση» έξω από το χωράφι.

Έτσι οι δημόσιοι υπάλληλοι σχεδόν τριπλασιάστηκαν από το 1981. Από το 4-5% περίπου του συνολικού ενεργού πληθυσμού το 1981, έφτασαν το 13% του συνολικού ενεργού πληθυσμού σήμερα! Όταν στην υπόλοιπη Ευρώπη δεν ξεπερνούν κατά μέσον όρο το 2-2,5%. Ήταν ήδη πριν το ΠΑΣΟΚ διογκωμένος ο δημόσιος τομέας – 30% μεγαλύτερος – κι έγινε πενταπλάσιος!

Τέταρτον, το ΠΑΣΟΚ εξ αρχής έλεγξε την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Πολλαπλασίασε τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα, πολλαπλασίασε τους φοιτητές και τις οργανικές θέσεις των καθηγητών, χωρίς να αναβαθμίσει την ανταγωνιστικότητα της Ελληνικής Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης. Η Ελληνική έρευνα έμεινε πίσω, το «αντίκρισμα» των ελληνικών πτυχίων υποχώρησε, αλλά δημιουργήθηκε μια ολόκληρη στρατιά «καθηγητών», που επιλέχθηκαν και προάγονται κατά κανόνα με πολιτικά και ιδεολογικά κριτήρια. Η ψευτο-«προοδευτικότητα» ηγεμονεύει έκτοτε παντού. Τα Ελληνικά Πανεπιστήμια ζουν μέσα σε συνθήκες ιδεολογικής τρομοκρατίας και συναλλαγής κυκλωμάτων. Με την απόλυτη κυριαρχία των άκαπνων νέο-αριστερών στα Πανεπιστήμια δημιουργήθηκε μια στρατιά διανοούμενων «γνωμηγετών» (opinion leaders), πρόθυμων να αποδομήσουν κάθε πολιτική πρόταση που αμφισβητεί τα στερεότυπα της Αριστεράς και να στηρίξουν κάθε αντίστοιχη πρόταση που τα υπερασπίζεται και τα αναπαράγει. Η Αριστερά στα Πανεπιστήμια έχει εξελιχθεί πλέον από εξω-θεσμική «ατμομηχανή Προόδου», όπως φιλοδοξούσε να είναι στη δεκαετία του ’70, σε τροχοπέδη συντήρησης, σε παράγοντα διανοητικής κι ερευνητικής αποτελμάτωσης, σε συμμαχία «διάσωσης» προσωπικών φέουδων και προνομίων.

Πέμπτον, το ΠΑΣΟΚ κατάφερε να ελέγξει τα ΜΜΕ. Όταν ήλθε στην εξουσία το ΠΑΣΟΚ, ο Κεντροαριστερός τύπος είχε υπεροχή κυκλοφορίας της τάξης του 60-40%. Σήμερα η υπεροχή αυτή είναι της τάξης του 85-15%! Παράλληλα, όμως, δημιουργήθηκαν κανάλια και ραδιοφωνικοί σταθμοί, όπου η κεντροαριστερά ηγεμονεύει σχεδόν απόλυτα. Ακόμα και στα κρατικά κανάλια. Ακόμα και επί Νέας Δημοκρατίας! Οι απόψεις μεγάλου φάσματος της Ελληνικής κοινωνίας και της Ευρωπαϊκής Πολιτικής, υπό-εκπροσωπούνται στο δημόσιο λόγο και στα ΜΜΕ. Αντίθετα, οι απόψεις της Αριστεράς (και της άκρας Αριστεράς) υπέρ-εκπροσωπούνται. Αυτό είναι αποτέλεσμα επιβολής της Αριστεράς στα ΜΜΕ, που όμως δεν λειτουργεί υπέρ των κομμάτων της Αριστεράς. Λειτουργεί υπέρ του ΠΑΣΟΚ. Ως δύναμη στήριξής του όταν είναι στην Κυβέρνηση, κι ως «δύναμη κρούσης» κατά της κυβέρνησης (της ΝΔ) όταν το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται στην Αντιπολίτευση.

Καταρρέουν και οι πέντε πυλώνες!

Αυτοί οι πέντε «πυλώνες» καθεστωτικής ισχύος του ΠΑΣΟΚ φαίνονται σήμερα να υποχωρούν:

1. Η αγροτική τάξη έχει ήδη συρρικνωθεί περίπου στο μισό του 1981. Το 2013 λήγουν οι αγροτικές επιδοτήσεις των Βρυξελλών. Κι είναι δύσκολο να σταθεί μη επιδοτούμενη αγροτική παραγωγή, σε μια αγορά, όπου υπάρχουν τόσες στρεβλώσεις, ώστε η τεράστια ψαλίδα τιμών ανάμεσα στο ράφι και στο χωράφι αποθαρρύνει πια τους πάντες. Κυριολεκτικά οι αγρότες μας θα είναι στον αέρα μετά το 2013.

2. Οι μικρομεσαίοι υπέστησαν ένα πλήγμα από το Σημιτικό ΠΑΣΟΚ το 1999-2000 με την κατάρρευση του Χρηματιστηρίου. Αλλά τότε έχασαν σημαντικό μέρος των αποταμιευμάτων τους, δεν έχασαν τα μέσα να βγάζουν χρήματα. Διατήρησαν τα μαγαζιά τους. Τώρα, με τα μέτρα που εξήγγειλε το ΠΑΣΟΚ ουσιαστικά πολλοί απ’ αυτούς θα βάλουν λουκέτο. Κι είναι ο τρόμος και ο «τρόπος» που τους απομακρύνει από το ΠΑΣΟΚ, περισσότερο ίσως απ’ αυτά καθαυτά τα μέτρα: Ο τρόμος αυτού που βλέπουν να έρχεται, και ο τρόπος με τον οποίο τους ξεγέλασαν. Τους έταξαν παροχές που θα τόνωναν την αγορά και τώρα τους πνίγουν κάθε ανάσα. Κυριολεκτικά τους καταδικάζουν σε ασφυξία.

3. Η δημοσιουπαλληλία, ο πιο σκληρός πυρήνας του ΠΑΣΟΚικού καθεστώτος, δέχεται σήμερα το πιο καίριο πλήγμα από τα μέτρα της Κυβέρνησης. Εδώ η συνολική μείωση του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος είναι της τάξης του 10% άμεσα. Και μάλιστα από ένα κόμμα που τους έταζε «λαγούς με πετραχήλια» και τους βεβαίωνε ότι «λεφτά υπάρχουν» μόλις πριν έξη μήνες!

4. Τα Πανεπιστήμια έχουν ήδη φτάσει στα όριά τους από τη δράση των εξω-πανεπιστημιακών. Η κοινωνική ένταση που θα προκύψει δεν προμηνύει τίποτε καλό για τα ίδια τα Πανεπιστήμια, που θα βρεθούν στο επίκεντρο των συγκρούσεων. Πολύ περισσότερο που τα κονδύλιά τους κόβονται και οι συμμαχίες που διατηρούσαν τον έλεγχο της «προοδευτικότητας» θρυμματίζονται.

5.Τέλος, η ύφεση θίγει και τη διαφημιστική αγορά, περιορίζοντας τα έσοδα και των ΜΜΕ. Πολλά των οποίων αντιμετωπίζουν, επί πλέον, πρόβλημα αξιοπιστίας. Και δεν είναι τυχαία η σταθερή και ιλιγγιώδης μείωση των πωλήσεών και της κυκλοφορίας τους. Που έχει πέσει κατά 80% σε σχέση με το 1990 και κατά 60% σε σχέση με το 2000! Τέτοια πτώση κυκλοφορίας είναι ουσιαστικά συρρίκνωση επιρροής. Τα ΜΜΕ ελέγχονται πάντα από την Κεντροαριστερά, αλλά η επιρροή τους στην κοινωνία είναι όλο και μικρότερη.

Έκρηξη ή ενδόρρηξη;

Σήμερα συντελείται αληθινό «τέλος εποχής». Συνθλίβονται όλοι οι πυλώνες του καθεστώτος που εγκαταστάθηκε μετά το 1981 και αναπαραγόταν έκτοτε. Με όλο και μεγαλύτερες δυσκολίες. Με όλο και σοβαρότερες αντιφάσεις. Αλλά αναπαραγόταν, πάντως…

Το ερώτημα είναι αν θα διαλυθεί με κοινωνική «έκρηξη», δηλαδή εκτόνωση προς τα έξω, ή πολιτική «ενδόρρηξη», δηλαδή απορρόφηση εντάσεων και εκτόνωση προς τα μέσα.

Το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί απεγνωσμένα να συμβεί το δεύτερο. Να στραφεί η μήνις της κοινωνίας κατά της Νέας Δημοκρατίας, που κυβερνούσε ως πρόσφατα, έχει κι αυτή τις ευθύνες της αναμφίβολα, αλλά οι ευθύνες της αφορούν ότι δεν άλλαξε το σύστημα που το ΠΑΣΟΚ θεμελίωσε και που το ίδιο το ΠΑΣΟΚ υπερασπίστηκε φανατικά. Μέχρι που διαλύθηκε στα χέρια του…

Η Νέα Δημοκρατία από την πλευρά της, προσπαθεί κι εκείνη να συμβεί το δεύτερο: Να αλλάξει το πολιτικό σύστημα με μια νέα Μεταπολίτευση. Που προϋποθέτει, βέβαια, μια διαφορετική – πολύ διαφορετική – Νέα Δημοκρατία.

Το τι ακριβώς θα προκύψει, εξαρτάται από το αν θα προλάβει η Νέα Δημοκρατία να αλλάξει δραστικά – και να πείσει για την αλλαγή της αυτή – πριν τα πάντα διαλυθούν στα χέρια ενός ΠΑΣΟΚ, που δεν μπορεί ούτε να διασώσει το σύστημα που το ίδιο θεμελίωσε, ούτε να διαχειριστεί την ομαλή μετάβαση σε κάποιο άλλο.

Τραγική ειρωνεία: Το ΠΑΣΟΚ σήμερα ενταφιάζει αυτό που το ίδιο εξέθρεψε, επέβαλε, υπερασπίστηκε και διαχρονικά στηρίχθηκε πάνω του…

Αληθινό «τέλος εποχής»!

Τρίτη 9 Φεβρουαρίου 2010

Χώρες «μεταίχμιου» και χώρες «ιστορικού βάθους»…

Από τό "antinews"

Του Χρύσανθου Λαζαρίδη

Έχουμε ήδη αναφερθεί στην έννοια του «στρατηγικού βάθους», όπως αναδεικνύεται από την πολιτική Νταβούτογλου για την Τουρκία (Η γεωπολιτική προσέγγιση, ο κ. Νταβούτογλου κι εμείς…).

Πρόκειται για γεωπολιτική έννοια που επαναφέρει την προσέγγιση του βρετανού θεωρητικού των αρχών του 20ου αιώνα, Halford Mackinder, για τη στρατηγική σημασία της ευρώ-ασιατικής ενδοχώρας (Eurasian Hinterland)…

Μόνο που τη μεταθέτει προς τα νότια και ανατολικά:

Δεν καλύπτει πλέον την ανατολική Ευρώπη, τη δυτική Ρωσία και την Ουκρανία (όπως στην αρχική σύλληψη του Mackinder), αλλά εκτείνεται στις περιοχές της Δυτικής και Κεντρικής Ασίας, όπου υπάρχουν τα μεγάλα αποθέματα ενεργειακών πόρων που ελέγχονται από μουσουλμανικά κράτη.

Εκεί είναι η «πηγή παγκόσμιας ισχύος» κατά την προσέγγιση Νταβούτογλου. Κι αυτή την «πηγή ισχύος» μπορεί να αναδείξει και να αξιοποιήσει η Τουρκία,

που βρίσκεται στο «επίκεντρό» της, είναι Ισλαμική, αλλά δεν είναι Αραβική,

ούτε μετέχει στους ιστορικούς ανταγωνισμούς ανάμεσα στους Άραβες (καθώς δεν είναι Αραβική),

ούτε στις συγκρούσεις Σιιτών-Σουνιτών (καθώς είναι «κοσμική» χώρα),

ούτε στην ιστορική αναμέτρηση Αράβων-Ισραήλ (διαμάχη που γεννήθηκε μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας),

αλλά βρίσκεται πιο κοντά στη Δύση και μπορεί να «διαμεσολαβήσει» το Ισλάμ στον υπόλοιπο κόσμο.

«Στρατηγικό βάθος» της Τουρκίας, λοιπόν, δεν είναι μόνο (ούτε κυρίως) η γεωγραφική έκτασή της, αλλά η δυνητική επιρροή που έχει προς όλες τις κατευθύνσεις και η πολιτική αξιοποίηση αυτών των δυνατοτήτων.

Ο ρόλος στον οποίο μπορεί να αναδειχθεί είναι

– «ηγετικός» (ως προς τα υπόλοιπα ισλαμικά κράτη),

– «διαμεσολαβητικός» (στις σχέσεις του Ισλάμ με τον υπόλοιπο κόσμο, κυρίως με τη Δύση)

– και «διαμετακομιστικός» (ως προς τις ροές ενέργειας και κεφαλαίου) από και προς τη Δύση, από και προς το Ισλάμ, από και προς τη Ρωσία.

Εξ ου και το κεντρικό σύνθημα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής σήμερα:

– Όπως και να δείτε τον παγκόσμιο χάρτη, η Τουρκία βρίσκεται στο κέντρο!

Αυτό βέβαια, δεν είναι ακριβές.

Δείχνει, όμως, ότι η «οπτική» Νταβούτογλου θεωρεί:

  • τον ισλαμικό κόσμο ως παγκόσμια «ανερχόμενη δύναμη»,
  • τις σχέσεις του Ισλάμ με τη Δύση ως κεντρικό πρόβλημα αυτής της τάσης,
  • και το ρόλο της Τουρκίας δυνάμει ηγετικό σε αυτή τη σχέση Ισλάμ-Δύσης.

Μόνο με αυτή την έννοια η Τουρκία βρίσκεται στο «κέντρο του κόσμου»…


Από τον Mahan και τον Mackinder στον Spykman

Από την άλλη πλευρά, η γεωπολιτική προσέγγιση έχει και σοβαρό αντίλογο:

Πριν τον Mackinder, o Mahan είχε αναφερθεί στο κυρίαρχο ρόλο της «θαλάσσιας ισχύος» στη διεθνή πολιτική.

Στον Mahan «απάντησε» ο Mackinder με τη θεωρία της «ευρω-ασιαστικής ενδοχώρας» (hinterland), που μετέθετε τον κεντρικό ρόλο στην ηπειρωτική δύναμη που μπορεί να ελέγξει αυτή την «ενδοχώρα».

Στον Mackinder απάντησε, με τη σειρά του, ο Ολλανδο-αμερικανός Nicholas John Spykman, ο οποίος ανέδειξε την έννοια της «γεωπολιτικής στεφάνης» (Rimland).

Μαθητής του Mahan ο Spykman, προσπάθησε να «γεφυρώσει» και να υπερβεί τις δύο θεωρήσεις:

Υποστήριξε ότι δεν είναι η Ευρωασιαστική ενδοχώρα το «κέντρο βάρος» της διεθνούς ισχύος, αλλά η «στεφάνη» της: κυρίως η ευρωπαϊκή ακτή προς τον Ατλαντικό και η Αραβική «στεφάνη της ερήμου» (από το Βόρειο Αφρική ως την Αραβική έρημο).

– Όποιος ελέγχει αυτές τις «στεφάνες» (κυρίως την Ευρωπαϊκή) μπορεί να ελέγξει την Ευρασία ολόκληρη.

– Κι όποιος ελέγχει την Ευρασία, μπορεί να κυριαρχήσει σε όλο τον κόσμο.

Έτσι η Αμερική αποκτούσε δυνατότητα παγκόσμιου ηγετικού ρόλου ελέγχοντες τiς δύο «στεφάνες».

Με αυτό το θεωρητικό μοντέλο ο Spykman καταπολέμησε τον αμερικανικό «απομονωτισμό» (που είχε επικρατήσει μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο) και θεμελίωσε την αμερικανική πολιτική «ανάσχεσης» (containment) έναντι της Σοβιετικής Ένωσης (μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο).

Η έννοια της «στεφάνης» κατά κάποιο τρόπο διατηρεί από τη θεωρία του Mackinder το στόχο ελέγχου της Ευρασίας.

Αλλά διατηρεί κι από τη θεωρία του Mahan τη δυνατότητα μιας μεγάλης ναυτικής δύναμης να ελέγξει τελικά την Ευρασία (και ολόκληρο τον κόσμο) εξασφαλίζοντας τον έλεγχο της ευρωπαϊκής «στεφάνης».

Ο Spykman επανέφερε το Θουκυδίδειο δόγμα – «μέγα το της θαλάττης κράτος» – που πρέσβευε ο Mahan, μέσα από μια πιο σύνθετη στρατηγική που εμπεριείχε συνδυασμούς θαλάσσιας ισχύος και ηπειρωτικών ανταγωνισμών ισχύος.

Δημιούργησε έτσι τις βάσης μιας στρατηγικής θεώρησης πιο συμβατής με τις ιδιομορφίες, τις δυνατότητες και τις φιλοδοξίες της Αμερικής λίγο πριν τα μέσα του 20ου Αιώνα.

Όπως ακριβώς η θεωρία του Mahan ερμήνευσε την βρετανική θαλασσοκρατορία από τα μέσα του 17ου ως τα τέλη του 19ου αιώνα…

Από την «ενδοχώρα» και τη «στεφάνη» στο «μεταίχμιο»

Σήμερα, όμως, την Ελλάδα την αφορά μια πιο «προχωρημένη» έννοια: της χώρας- μεταίχμιο (edge country).

Πρόκειται για ακόμα πιο εξειδικευμένη από την έννοια της «γεωπολιτικής στεφάνης» του Spykman.

Το «μεταίχμιο» είναι «σημειακή έννοια».

* Σε αντίθεση με την «ενδοχώρα» (hinterland) και τη «στεφάνη» (rimland) που είναι περιφερειακές έννοιες, κι αφορούν τη σημασία ολόκληρων περιοχών στη δυναμική των συνολικών συσχετισμών, η έννοια του «μεταίχμιου» αφορά τη στρατηγική σημασία ενός «σημείου» στους περιφερειακούς συσχετισμούς. Αλλά και στον τρόπο με τον οποίο οι περιφερειακές ισορροπίες «συναρθρώνονται» σε παγκόσμιες.

* Επίσης το «μεταίχμιο» είναι προσδιορισμένο και ιστορικά (όχι μόνο γεωγραφικά):

Μια περιοχή μπορεί να έχει μικρή στρατηγική αξία σε κάποιες περιόδους και να αναβαθμίζεται ξαφνικά, όταν αλλάζουν οι συσχετισμοί γύρω της και μετατρέπεται σε «επίκεντρο» ή «εστιακό σημείο» (focal point) ισορροπιών.

– Για παράδειγμα η Βρετανία: πριν από την ανακάλυψη των νέων χωρών, ήταν απολύτως περιθωριακή. Μετά την έναρξη αποικισμού του Δυτικού Ημισφαιρίου, μετατοπίστηκε το διεθνές κέντρο βάρους προς τον Ατλαντικό, η Βρετανία αναβαθμίστηκε σε κεντρικό σημείο ελέγχου της πιο ζωτικής ανταλλαγής ανάμεσα στον Παλαιό και το Νέο κόσμο. Κι έγινε θαλασσοκράτειρα…

– Αντίστοιχο παράδειγμα, η Ιαπωνία: μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα ήταν κι αυτή «περιθωριακή χώρα» πέρα από τα ηπειρωτικά όρια της Ασίας. Όταν με την εξέλιξη των ατμοπλοΐας έγινε υπόθεση ρουτίνας ο διάπλους του Ειρηνικού, τότε άρχισε να μετατοπίζεται το κέντρο βάρος προς τον Ειρηνικό και δόθηκε η ευκαιρία στην Ιαπωνία να γίνει «η Βρετανία της Ασίας». Κι από μια «οπισθοδρομική χώρα» ως τότε, μετατράπηκε πολύ σύντομα σε θαύμα «ασιατικού εκσυγχρονισμού»!

Και σύντομα αναδείχθηκε σε Μεγάλη Δύναμη, περιφερειακή και όχι μόνο…

Η Ελληνική Ιστορία εμφανίζει πολλά παραδείγματα δυνάμεων που αναδείχθηκαν για το «μεταιχμιακό» τους ρόλο.

– Με πιο χαρακτηριστικό την ίδια την κλασική Αθήνα. Η οποία δεν είχε κανένα απολύτως «στρατηγικό βάθος» (τουλάχιστον, από γεωπολιτική άποψη), αλλά κατέφερε να δημιουργήσει ένα δίκτυο ναυτικών-νησιωτικών κυρίως συμμάχων που την ανέδειξε σε κέντρο ισχύος για αρκετές δεκαετίες και πολιτιστικό κέντρο για αρκετούς αιώνες στον Αρχαίο κόσμο.

Αντίστοιχα ισχύουν για το Ελληνιστικό Βασίλειο της Αιγύπτου, αλλά και για την πρωτεύουσά του, την Ελληνιστική Αλεξάνδρεια.

– Κατά κάποιο τρόπο το ίδιο ισχύει για μεγάλο μέρος της Βυζαντινής ιστορικής περιόδου. Όπου η Αυτοκρατορία, άλλοτε είχε στρατηγικό βάθος, άλλοτε το έχανε, αλλά άντεξε και επανήλθε πολλές φορές, χάρις στο «μεταιχμιακό» ρόλο που έπαιζε η Πρωτεύουσά του, η Οικουμενική Βασιλεύουσα, η Κωνσταντινούπολη.

Στην πολύ σύγχρονη εποχή το Χόνγκ Κόνγκ, το Μακάο και η Σιγκαπούρη στην Άπω Ανατολή, αλλά και η Ολλανδία τους προηγούμενους αιώνες στη Δυτική Ευρώπη, ανέπτυξαν δύναμη, συσσώρευσαν πλούτο και κάποτε απέκτησαν επιρροή δυσανάλογη προς το μικροσκοπικό μέγεθός τους, επειδή εκμεταλλεύθηκαν στο έπακρο το «μεταιχμιακό» ρόλο που αναδείκνυε η θέση τους.

«Στρατηγικό βάθος» και «μεταίχμιο»

Ο ρόλος της χώρας-μεταίχμιο είναι ακριβώς εκείνος που ταιριάζει στην Ελλάδα σήμερα.

Είναι το σημείο όπου συναντώνται τρείς ήπειροι και τρείς σημαντικές θάλασσες.

Και μια τέτοια θέση την κατέχει η χώρα με το μεγαλύτερο εμπορικό στόλο του κόσμου, με ισχυρούς ιστορικούς δεσμούς τόσο με τους λαούς των Βαλκανίων, όσο και με τους λαούς της Μέσης Ανατολής και με κοινότητες της Διασποράς παντού στον κόσμο.

Ο «μεταιχμιακός» ρόλος της Ελλάδας ενισχύεται από τη φυσική της «σύζευξη» με την Κύπρο.

Γιατί Ελλάδα και Κύπρος μαζί αποτελούν μια «ιδανική γέφυρα» Ευρώπης-Μέσης Ανατολής:

Μια γέφυρα προνομιακή, διότι απολαμβάνει την ανεξαρτησία προορισμού των θαλασσίων δρόμων.

Αλλά και ασφαλής, διότι ενώ εκτείνεται «πολύ κοντά» στη Μέση Ανατολή δεν είναι με κανένα τρόπο «μέσα» – δεν είναι «ενταγμένη» – στις μεσανατολικές διαμάχες.

Αν εκμεταλλευθεί η Ελλάδα το δυνητικό της ρόλο ως χώρα-μεταίχμιο, μπορεί να κερδίσει πολύ περισσότερα από το «στρατηγικό βάθος» της Τουρκίας. Το οποίο εύκολα μπορεί να αποδειχθεί και στρατηγικό ναρκοπέδιο της Τουρκίας…

– Δεν είναι τυχαίο ότι αυτό που ο κ. Νταβούτογλου θεωρεί ως «γεωπολιτικό πλεονέκτημα», οι επίγονοι του Κεμαλισμού το θεωρούσαν δυνητική παγίδα.

– Ο Κεμάλ ήθελε την «κοσμική» Τουρκία σε απόσταση ασφαλείας από τη Μέση Ανατολή, και σε τροχιά σύγκλισης με τη Δύση.

– Ο κ. Νταβούτογλου, αντίθετα, θέλει τη σύγχρονη Τουρκία ηγέτιδα ολόκληρου του Ισλαμικού κόσμου – αραβικού και μη – κι είναι διατεθειμένος να πάρει αποστάσεις από την Ευρώπη, ακριβώς για να μπορέσει να «διαμεσολαβήσει» το Ισλάμ στην Ευρώπη…

Κι είναι υποχρεωμένος να έλθει σε ρήξη και με το Ισραήλ για να ανακτήσει ηγετικό ρόλο στον Ισλαμικό κόσμο. Ενώ οι Κεμαλικοί ηγέτες καλλιέργησαν συστηματική προνομιακούς δεσμούς με το Ισραήλ.

Τέτοιου είδους «στρατηγικό βάθος», μπορεί να αποδειχθεί ότι έχει μεγάλο κόστος.

* Αντίθετα ο ρόλος «μεταίχμιου» της Ελλάδας φέρνει πολλαπλή επιρροή χωρίς κόστος και χωρίς ρίσκο.

– Ο «μεταιχμιακός ρόλος» επιτρέπει πολλαπλούς συνδυασμούς στρατηγικών επιλογών με μικρό ή μηδενικό ρίσκο. «Διαστέλλεται» εύκολα και «συστέλλεται» ανώδυνα. Σε αντίθεση με το «ιστορικό βάθος» που είναι «ασυμπίεστο» και για κάθε επέκτασή του δημιουργεί περισσότερες «υποχρεώσεις» παρά «ευκαιρίες»…

– Ο ρόλος του «μεταίχμιου» αναδεικνύει την Ελλάδα, ενώ η αξιοποίηση του ιστορικού βάθος μπορεί να «καταπιεί» την Τουρκία.

Άλλωστε δεν θα είναι η πρώτη φορά που, στην προσπάθειά της να εκμεταλλευτεί το «ιστορικό βάθος της», μια χώρα πήρε περισσότερα ρίσκα απ’ όσο μπορούσε να αντέξει και πλήρωσε μεγαλύτερο κόστος απ’ όσα οφέλη είχε να προσδοκά.

– Ο μεταιχμιακός ρόλος της Ελλάδας μπορεί να της επιτρέψει να ασκήσει επιρροή και να συσσωρεύσει απόθεμα ισχύος και πλούτου δυσανάλογων προς το μέγεθός της.

– Αντίθετα, το «ιστορικό βάθος» της Τουρκίας μπορεί να την οδηγήσει σε υπέρ-επέκταση (over-extension) φιλοδοξιών. Και τέτοια υπέρ-επέκταση έχει συνήθως ολέθρια αποτελέσματα.

Αρκεί, βέβαια, η Ελλάδα να προσπαθήσει να μεγιστοποιήσει τις δυνατότητες του μεταιχμιακού ρόλου της.

Γιατί η Τουρκία, απέναντί της, προσπαθεί απεγνωσμένα να αναδείξει το «ιστορικό της βάθος» σε πλεονέκτημα. Και να το εξαργυρώσει εις βάρος της Ελλάδας…

Η οποία, κατά άλλα, αδρανεί πολιτικά, καθεύδει ιδεολογικά, μαραζώνει κοινωνικά, ενώ συρρικνώνεται οικονομικά και πληθυσμιακά…

Κακά τα ψέματα: Για να αξιοποιήσει τα δυνητικά της πλεονεκτήματα μια χώρα πρέπει να έχει φιλοδοξίες.

Η Ελλάδα, για την ώρα, παρά τις δυνατότητές της επιδεικνύει συμπτώματα… «αυτοκτονικού ιδεασμού»!